Scholarly article on topic 'Nowe wyzwanie dla systemu lecznictwa uzależnień Zastosowanie Internetu do pomocy osobom z problemem alkoholowym'

Nowe wyzwanie dla systemu lecznictwa uzależnień Zastosowanie Internetu do pomocy osobom z problemem alkoholowym Academic research paper on "Economics and business"

CC BY-NC-ND
0
0
Share paper
Academic journal
Alcoholism and Drug Addiction
OECD Field of science
Keywords
{internet / "alcohol dependence therapy" / "harmful drinking" / "harm reduction" / "web-based interventions" / "online therapy" / Internet / "terapia uzależnienia od alkoholu" / "picie szkodliwe" / "redukcja szkód" / "interwencje przez Internet" / "terapia online "}

Abstract of research paper on Economics and business, author of scientific article — Robert Modrzyński, Justyna Malinowska

Abstract The paper analyses the possibilities of offering support to people with alcohol-related problems via the internet. The group concerned is heterogenic, it includes alcohol abusing persons, harmful drinkers, as well as alcohol dependent patients. Due to the above, scientific circles have start to devote more attention to the therapeutic interventions which are founded on harm reduction. At the beginning, the paper presents figures concerning population of harmful drinkers and percentage of those who are offered adequate support; this is a preliminary discussion to the main part focusing on new ways of providing the help via the internet. Next selected websites which, as tools of a widespread nature could help/support persons with alcohol addiction are presented. The authors discuss two types of support offered. The first takes the form of an application that, after completing series of questionnaires by a user, provides automatic feedback and propose potential solutions to alter one's drinking pattern. The second are websites which make it possible to contact a therapist via a chat room, an online support group or an internet forum. Later, the paper focuses on opportunities and dangers of making use of this kind of support. There are many advantages, such as greater availability and anonymity or smaller cost, though internet-based interventions could rice concerns about patient's mental health safety. Finally, the paper presents an overview of the research on the effectiveness of online help activities. Streszczenie Przedmiotem artykułu jest analiza możliwości niesienia pomocy drogą internetową osobom borykającym się z problemem alkoholowym. Populacja osób pijących problemowo jest heterogeniczna – od osób nadużywających alkoholu poprzez pijących szkodliwie aż po pacjentów uzależnionych od alkoholu. W związku z powyższym, w dyskusjach naukowych coraz więcej uwagi poświęca się w przypadku tego typu pacjentów interwencjom terapeutycznym bazującym na redukcji szkód. Autorzy na początku przedstawiają dane statystyczne dotyczące populacji osób pijących szkodliwie oraz odsetek osób uzyskujących właściwą pomoc, co stanowi wstęp do rozważań na temat nowych możliwości niesienia pomocy drogą internetową. Następnie zaprezentowane zostały wybrane strony internetowe, jako narzędzia, które ze względu na szeroki dostęp, mogą służyć pomocą osobom borykającym się z problemem alkoholowym. Przedstawiono dwa rodzaje portali internetowych. Pierwszy to programy oferujące, po wypełnieniu szeregu kwestionariuszy, automatyczną informację zwrotną oraz propozycje potencjalnej zmiany modelu picia. Drugi to portale internetowe umożliwiające kontakt z terapeutą poprzez chat room, uczestnictwo w grupach online oraz aktywność na forach. Następnie omówione zostały szanse oraz zagrożenia związane z korzystaniem z tego rodzaju pomocy. Pomimo zalet – w postaci dostępności, mniejszych kosztów oraz większej anonimowości – stosowanie interwencji przez Internet może budzić obawy o bezpieczeństwo w zakresie zdrowia psychicznego pacjenta. Na koniec zaprezentowano przegląd badań nad skutecznością oddziaływań online.

Academic research paper on topic "Nowe wyzwanie dla systemu lecznictwa uzależnień Zastosowanie Internetu do pomocy osobom z problemem alkoholowym"

PRACE PRZEGLADOWE

Alkoholizm i Narkomania 2014, Tom 27, nr 1, 67-75 © 2014, Instytut Psychiatrii i Neurologii

Artykul przegl^dowy/Review article

Nowe wyzwanie dla systemu lecznictwa uzaleznien Zastosowanie Internetu do pomocy osobom z problemem alkoholowym

New challenge for the addiction treatment system - the use of the internet in helping people with alcohol-related problems

Robert Modrzynski1, Justyna Malinowska2

1 Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawla II, Katedra Psychoprofilaktyki Spolecznej

2 Uniwersytet im. Marii Curie-Sklodowskiej, Zaklad Psychologii Klinicznej i Neuropsychologic Lublin

Abstract - The paper analyses the possibilities of offering support to people with alcohol-related problems via the internet. The group concerned is heterogenic, it includes alcohol abusing persons, harmful drinkers, as well as alcohol dependent patients. Due to the above, scientific circles have start to devote more attention to the therapeutic interventions which are founded on harm reduction. At the beginning, the paper presents figures concerning population of harmful drinkers and percentage of those who are offered adequate support; this is a preliminary discussion to the main part focusing on new ways of providing the help via the internet.

Next selected websites which, as tools of a widespread nature could help/support persons with alcohol addiction are presented. The authors discuss two types of support offered. The first takes the form of an application that, after completing series of questionnaires by a user, provides automatic feedback and propose potential solutions to alter one's drinking pattern. The second are websites which make it possible to contact a therapist via a chat room, an online support group or an internet forum. Later, the paper focuses on opportunities and dangers of making use of this kind of support. There are many advantages, such as greater availability and anonymity or smaller cost, though internet-based interventions could rice concerns about patient's mental health safety.

Finally, the paper presents an overview of the research on the effectiveness of online help activities.

Key words: internet, alcohol dependence therapy, harmful drinking, harm reduction, web-based interventions, online therapy

Streszczenie - Przedmiotem artykulu jest analiza mozliwosci niesienia pomocy drog^ interne-tow^ osobom borykaj^cym si§ z problemem alkoholowym. Populacja osob pij^cych problemowo jest

Finansowanie: praca finansowana ze srodkow wlasnych. Financial support: research financed from own authors resources.

Nie wyst^puje konflikt interesow. No conflict of interest declared.

Nie wyst^puj^ zjawiska ghostwriting i guest authorship. No ghostwriting and guest authorship declared.

heterogeniczna - od osób naduzywaj^cych alkoholu poprzez pij^cych szkodliwie az po pacjentów uza-leznionych od alkoholu. W zwi^zku z powyzszym, w dyskusjach naukowych coraz wi^cej uwagi poswi^ca si§ w przypadku tego typu pacjentów interwencjom terapeutycznym bazuj^cym na redukcji szkód. Autorzy na pocz^tku przedstawiaj^ dane statystyczne dotycz^ce populacji osób pij^cych szkodliwie oraz odsetek osób uzyskuj^cych wlasciw^ pomoc, co stanowi wst^p do rozwazan na temat nowych mozliwosci niesienia pomocy drog^ internetow^.

Nast^pnie zaprezentowane zostaly wybrane strony internetowe, jako narz^dzia, które ze wzgl^du na sze-roki dost^p, mog^ sluzyc pomocy osobom borykaj^cym si§ z problemem alkoholowym. Przedstawiono dwa rodzaje portali internetowych. Pierwszy to programy oferuj^ce, po wypelnieniu szeregu kwestio-nariuszy, automatyczn^ informaj zwrotn^ oraz propozycje potencjalnej zmiany modelu picia. Drugi to portale internetowe umozliwiaj^ce kontakt z terapeuta poprzez chat room, uczestnictwo w grupach online oraz aktywnosc na forach.

Nast^pnie omówione zostaly szanse oraz zagrozenia zwi^zane z korzystaniem z tego rodzaju pomocy. Pomimo zalet - w postaci dost^pnosci, mniejszych kosztów oraz wi^kszej anonimowosci - stoso-wanie interwencji przez Internet moze budzic obawy o bezpieczenstwo w zakresie zdrowia psychicz-nego pacjenta.

Na koniec zaprezentowano przegl^d badan nad skutecznosci^ oddzialywan online.

Slowa kluczowe: Internet, terapia uzaleznienia od alkoholu, picie szkodliwe, redukcja szkód, inter-wencje przez Internet, terapia online

WPROWADZENIE

Zmieniaj^ca si§ populacja osob pij^cych alkohol oraz post^p w zakresie nowych technologii sklania do gl^bszej analizy form pomocy oferowanych drog^ internetow^. Skoro wraz z rozwojem cywilizacji komputer staje si§ podstawowym narz^dziem pracy, to czemu nie pomocy? Wi^kszy dost^p do informacji oraz anonimowosc w sieci sprawiaj^, ze Internet oraz programy komputerowe staj^ si§ coraz bardziej znacz^cymi narz^dziami w niesieniu wsparcia osobom borykaj^cym si§ z problemem alkoholowym i nie tylko.

Z informacji PARPA wynika, ze w 2008 roku liczba osob uzaleznionych od alkoholu w Polsce wynosila ok. 800 tys., natomiast grup§ potencjalnie narazonych na rozwoj uzaleznienia szacuje si§ na 2-2,5 mln, tj. ok. 5-7% populacji. Jednoczesnie na psychoterapi^ decyduje si§ co szosta osoba uzalezniona [1]. Podobnie sytuacja przedstawia si§ w USA. Z 18 mln osob potrzebuj^cych pomocy z powodu naduzy-wania alkoholu, leczenie podj^lo 3 miliony [2]. Picie ryzykowne jest rowniez jednym z najwi^kszych obecnie problemow zdrowia publicznego na terenie Unii Europejskiej; jest ona regionem o bardzo wysokim wskazniku spozycia alkoholu. Srednia ilosc wypijanego alkoholu przez osob§ dorosl^ wynosi 11 litrow czystego alkoholu rocz-nie. Podaje si§, ze mniej niz jedna na 18 osob z problemem alkoholowych otrzymuje dostosowane do potrzeb leczenie [3].

Zaskakuj^ce wydaj^ si§ doniesienia z najnowszych badan [4, 5, 6]; ich autorzy rozpatruj^c uzaleznienie od alkoholu z perspektywy populacyjnej, proponuj^ weryfikaj kategorii diagnostycznych. Jako argument przytaczaj^ szerokie bada-nia epidemiologiczne NESARC [4] wykazuj^ce, ze w grupie osob, u ktorych stwier-

dzono objawy uzaleznienia od alkoholu, po roku potwierdzono t§ diagnoz^ jedy-nie u 25% badanych. Za osoby b^d^ce w cz^sciowej remisji uznano 27,3%, za pij^-cych ryzykownie - 22,8%, pozostalych zakwalifikowano do osób pij^cych bez znamion ryzyka.

Z drugiej strony, w zaleceniach NIAAA (National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism) [7] spotykamy taki termin jak „lagodniejsze formy uzaleznienia" (milder form of dependence), w stosunku do których postuluje si§ strategic wytyczania celów poprzez zmniejszanie ilosci wypijanego alkoholu. Nie przeczy to oczywiscie zalozeniu, iz uzaleznienie jest chorob^ przewlekl^ i ma nawrotowy charakter. Zwraca to uwag§ na fakt, ze do osrodków terapii uzaleznieñ trafia w^ska grupa osób spelnia-j^cych kliniczne kryteria diagnostyczne zespolu uzaleznienia od alkoholu. Zaw^za to nasze postrzeganie uzaleznienia do jednorodnej grupy osób, w stosunku do których slusznym rozwi^zaniem wydaje si§ praca nad utrzymywaniem abstynencji. Tym-czasem wydaje si§ ono miec róznorodny charakter i niekoniecznie musi przybierac tak bardzo nasilon^ form§. Jednoczesnie oferta terapeutyczna w osrodkach terapii uzaleznieñ skierowana jest w zdecydowanej mierze do niewielkiej grupy osób uzalez-nionych, których kiedys wedlug starej nomenklatury diagnozowano jako pacjentów b^d^cych w fazie przewleklej.

W zwi^zku z powyzszym przewazaj^ca wi^kszosc osób naduzywaj^cych alkoholu lub uzaleznionych nie b^dzie szukac tradycyjnych form pomocy. Przyjmuje si§, ze stosunek osób naduzywaj^cych alkoholu do uzaleznionych wynosi jak 4:1 [8]. „Kliniczni alkoholicy" podejmuj^cy leczenie w placówce terapeutycznej stanowi^ zatem niewielki odsetek sposród osób „pij^cych problemowo". Powoduje to specy-ficzn^ luk§ w psychoterapii osób uzaleznionych od alkoholu, co sprawia, ze osoby pij^ce ryzykownie lub spelniaj^ce kryteria „lagodniejszej formy uzaleznienia" nie otrzymaj^ wlasciwej pomocy.

Powodów zaistnialej sytuacji jest kilka. Wielu autorów wskazuje na „pi^tno ste-reotypu" [9, 10, 11]. Przywyklismy do wyobrazenia osoby uzaleznionej, zglaszaj^cej si§ do poradni jako tej bez pracy, borykaj^cej si§ z problemami socjalno-bytowymi. W rzeczywistosci zdecydowana wi^kszosc osób uzaleznionych to ludzie sprawni spolecznie. Kolejn^ barier^ utrudniaj^c^ podj^cie terapii jest dost^pnosc leczenia. Oferta terapeutyczna cz^sto jest dost^pna w godzinach, w których wi^kszosc osób pracuje, co znacznie ogranicza mozliwosci korzystania z niej. Kontynuacja leczenia w tradycyjnej postaci w niektórych rejonach kraju moze wi^zac si§ z dojazdem do odleglej poradni, a tym samym z rosn^cymi kosztami [12, 13].

PROBLEM ALKOHOLOWY A TERAPIA ONLINE

Nowym wyzwaniem dla systemu lecznictwa uzaleznieñ jest dotarcie do szero-kiej grupy osób, która z wyzej podanych powodów nie podejmuje lub tez nie otrzy-muje wlasciwej pomocy. Uslugi internetowe mog4 byc odpowiedzi^ na tego typu zapotrzebowanie.

Uslugi online, wspomagaj^ce proces zmagania si§ z problemem alkoholowym, maj4 dwojaki charakter. Pierwszy to portale, gdzie uczestnik wypelnia szereg kwe-stionariuszy, by na koniec uzyskac automatyczn^ informaj zwrotn^ generowan^ przez program komputerowy. Drugi zas umozliwia kontakt z terapeuta po wczesniej-szym wypelnieniu kwestionariuszy generowanych przez program. Dodatkowo istnieje mozliwosc korzystania z opcji udzialu w forach tematycznych b^dz chat roomach.

Ponizej zaprezentowano kilka godnych uwagi stron internetowych, których sku-tecznosc zostala potwierdzona w rzetelnych badaniach ewaluacyjnych.

Drinker's Check-up (www.drinkerscheckup.com) nalezy do pierwszej grupy tych stron. Jest to interwencja bazuj^ca na podejsciu motywuj^cym, która zostala wpro-wadzona przez Ralpha Hestera w 2005 roku (por. Hester i Miller) [14]. Uczestnik pocz^tkowo uzyskuje ogólne informacje na temat dzialania portalu oraz wypelnia test AUDIT, by nast^pnie podj^c decyzj^ o rejestracji. Praca w programie polega na przechodzeniu przez nast^puj^ce etapy:

1. Analiza spozycia alkoholu. Uczestnik na tym etapie wypelnia szereg kwestionariuszy dotycz^cych historii picia, wczesniejszych prób i mozliwosci kontrolowania picia w przeszlosci, obci^zeñ rodzinnych, ilosci oraz okolicznosci spozywanych por-cji alkoholu. Proponuje si§ prac§ nad uzyskaniem wgl^du na temat korzysci i kon-sekwencji wynikaj^cych ze spozycia alkoholu. Istotnym elementem tego etapu s^ pytania nawi^zuj^ce do oceny nastroju oraz wyst^powania objawów uzaleznienia wraz ze stopniem ich nasilenia.

2. Zindywidualizowana informacja zwrotna. Po zakoñczeniu pierwszego etapu osoba otrzymuje automatycznie wygenerowan^ informacja zwrotn^. W jej sklad wchodz^: zestawienie zysków i strat, prezentacja spozycia alkoholu uczestnika na tle ogólnej populacji, oszacowanie konsekwencji picia w ostatnim roku, czynniki ryzyka dla przyszlych problemów zwi^zanych ze spozyciem (analiza pod wzgl^dem: wieku, obci^zeñ rodzinnych, innych substancji psychoaktywnych, wyników kwestionariu-szowych oraz tolerancji) oraz ocena nastroju.

3. Mozliwe rozwi^zania. Po zapoznaniu si§ z wynikami, uczestnik przechodzi do trzeciego etapu. Polega on na rozwazeniu nast^puj^cych mozliwosci: brak zmian w dotychczasowym sposobie funkcjonowania, ograniczenie picia lub abstynencja. Rezultatem pracy jest klaryfikacja myslenia osoby na temat picia oraz pokazanie mozliwosci modyfikacji spozycia w przyszlosci. Jezeli uczestnik jest zainteresowany ograniczeniem lub zaprzestaniem przyjmowania alkoholu, to ponownie analizuje cele, jakie realizuje za pomoc^ picia. Nast^pnie przygl^da si§ alternatywnym korzys-ciom i tworzy plan dalszych zmian. Dodatkowe opcje polegaj^ na odsylaniu do innych pokrewnych stron, np. jezeli osoba jest zainteresowana ograniczeniem picia, to pole-cana jest strona www.moderatedrinking.com, zas, jezeli abstynencja to wyswietla si§ strona www.overcomingaddictions.net. W duchu nurtu motywuj^cego funk-cjonuj^ równiez nast^puj^ce portale: www.checkyourdrinking.net (tutaj dost^pna równiez opcja udzielania odpowiedzi z punktu widzenia osoby bliskiej) oraz www. downyourdrinking.org.uk.

W zasobach portalu Drinker's Check-up mozna odnalezc adres strony www. smartrecovery.org reprezentuj^cej odmienn^ form§ niesienia pomocy przez Internet. Self-management and Recovery Training (SMART) oferuje spotkania gru-powe online w ramach ustalonego harmonogramu, co daje mozliwosc uczestnictwa w sesjach z terapeuta lub tez pozostalymi uczestnikami programu za posrednictwem chat roomów, skype'a czy maila. Na stronie mozna odnalezc fora, blogi oraz arty-kuly poswi^cone tematyce picia alkoholu. Cele pracy zogniskowane s^ na budowa-niu motywacji do zmiany, radzeniu sobie z potrzebami, uczuciami i zachowaniami destrukcyjnymi oraz na podniesieniu jakosci zycia. Powyzsze zadania osi^gane s^ za pomocy takich narz^dzi jak etapy zmiany, plan zmiany, pogl^bianie ambiwalencji przez analiz^ zysków i strat, burza mózgów oraz odgrywanie ról.

Na uwag§ zasluguj^ równiez strony poswi^cone rodzinom osób uzaleznionych, do nich nalezy: www.alcoholdrugsandfamilies.nhs.uk. Program oferuje pi^cioetapow^ interwenj która pozwala na analiz^ tego, w jakim stopniu picie alkoholu przez jedn^ osob§ wplywa na pozostalych czlonków rodziny, poszerza wiedz§ na temat specyfiki uzaleznienia, eksploruje reakcje i mechanizmy radzenia sobie, poszukuje sieci wsparcia oraz sonduje mozliwosc ewentualnej dalszej pomocy [15].

Warto wspomniec, iz oprócz Internetu coraz szersze zastosowanie we wspomaga-niu abstynencji oferuje nowoczesne technologie. Dodatkowym narz^dziem, które moze odegrac istotn^ rol§ jest smartfon. Badania z jego uzyciem s^ dopiero w fazie pocz^tkowej. Potencjal jest ogromny. Jednym z dost^pnych programów z aplikaj na smartfona jest Alcohol-Comprehensive Health Enhancement Support System (A-CHESS). Jest platform^ róznych systemów pomocowych oferowanych przez Internet na stronie www.chess.wisc.edu. Program A-CHESS zwi^ksza kompetencje zapobiegania nawrotom poprzez cykliczne przedstawianie oceny sytuacji, komu-nikowanie o czynnikach ryzyka, stosowanie alarmów przypominaj^cych o zamie-rzonych wczesniej celach. A-CHESS dodatkowo oferuje uslug§ GPS informuj^c^ o przebywaniu w miejscach podwyzszonego ryzyka. Program jest w fazie testów w ramach grantu NIAAA [10].

TERAPIA ONLINE - ZALETY I WADY

Badania oraz doniesienia naukowe wskazuj^ na szereg zalet i wad.

Zalety. Mozna do nich zaliczyc przede wszystkim wi^ksz^ dost^pnosc. Z tego typu pomocy mog^ korzystac osoby, które najpierw same chc^ rozwi^zac problem. Wi^ksza anonimowosc, mniejsze poczucie wstydu sklania do udzielania bardziej szczerych odpowiedzi [14, 15]. Internet przelamuje takze fizyczne, geograficzne oraz temporalne bariery dystansu [15]. Brak zaangazowania terapeuty obniza koszty, przy jednoczesnym wygenerowaniu informacji zwrotnej. Z powodu braku specja-listy, a wi^c i braku oporu wobec niego, uczestnicy udziej szerszych i bardziej szczególowych odpowiedzi niz w wywiadzie prowadzonym tradycyjnymi metodami

[13, 14, 16]. Analizy wskazuj^, ze osob pij^cych problemowo jest czterokrotnie wi^cej niz uzaleznionych. Internet pozwala dotrzec do tej wlasnie grupy osob, ktora rzadko poszukuje pomocy w placowkach leczenia odwykowego [8].

Wady. Jednak wraz z zaletami pojawiaj^ si§ zagrozenia i w^tpliwosci, zwi^zane ze stosowaniem tej formy pomocy. Stanowi to istot§ wyzwania, przed jakim stoi obecne lecznictwo odwykowe. Hester i Miller wskazuj^, ze nie wszystkie programy maj^ oce-nion^ skutecznosc [14]. W^tpliwosci dotycz^ rowniez mozliwosci budowania relacji terapeutycznej bez widzenia klienta lub jedynie w trybie online. Znikoma mozliwosc weryfikacji podawanych informacji budzi obawy o bezpieczenstwo uczestnika [2].

Podstawowym jednak warunkiem korzystania z interwencji internetowej jest umiej^tnosc obslugi komputera. Ta forma pomocy nie jest rowniez adresowana do osob wymagaj^cych interwencji medycznej, np. detoksykacji. Podobnie osoby silnie zaprzeczaj^ce uzaleznieniu oraz uposledzone umyslowo nie s^ w stanie skorzystac w sposob konstruktywny z mozliwosci oferowanej t^ drog^ pomocy. Istnieje niebez-pieczenstwo, ze osoby przejawiaj^ce opor mog4 si§ umocnic w swoich falszywych przekonaniach, gdyz nie zostan^ skonfrontowane przez specjalist^.

SKUTECZNOSC TERAPII ONLINE

Naturalne wydaje si§ zatem pytanie, jaka jest skutecznosc takiej pomocy? Wyniki badan nie pozostawiaj^ zludzen, bez w^tpienia zdecydowana wi^kszosc osob pre-feruje doradztwo personalne czyli bezposredni^ metod§ pomocy [10]. Jednakze przegl^d badan od roku 1997 do 2008, w ktorych interwencje terapeutyczne online oparte byly na spersonalizowanej informacji zwrotnej, skierowanej do osob uzaleznionych lub naduzywaj^cych alkoholu, okazywaly si§ rownie, a niekiedy nawet bardziej, skuteczne w redukcji ilosci spozywanego alkoholu, anizeli uczestnictwo w tradycyjnej grupie [17, 18].

W przypadku osob pracuj^cych, w tym kobiet, szczegolnie z wyzszym wyksztal-ceniem, doradztwo online odgrywa korzystniejsz^ rol§ w porownaniu z tradycyjnymi formami terapii [10, 17, 19]. Szeroki projekt ewaluacyjny programu www.counsel-lingonline.org.au wskazal, iz osobami korzystaj^cymi z doradztwa online byly osoby mlode, glownie kobiety (68,3%), pracuj^ce lub studiuj^ce [17]. Wyniki te potwier-dzaj^ zalet§ dost^pnosci oferty po godzinach pracy, kiedy osoby nie musz^ si§ mar-twic o opiek§ nad dziecmi, jak to cz^sto bywa w przypadku tradycyjnych spotkan. Srednia dlugosc pol^czenia wynosila ok. poltorej godziny (1 h 33 min.), natomiast 2/3 wszystkich sesji mialo miejsce poza standardowym czasem pracy. Znaczna czesc kontaktow odbywala si§ wieczorami (40%) oraz podczas weekendow (25%). Klienci korzystaj^cy z tej formy pomocy kierowali si§ glownie potrzeb^ prywatnosci (62%) i anonimowosci (78,6%).

Nalezy zwrocic uwag§, iz Internet jest popularnym miejscem, gdzie osoby szukaj^ informacji na temat swojego zdrowia czy tez leczenia. W samym tylko 1999 roku az

60 mln osób uzylo Internetu, aby zdobyc informaj na temat zdrowia [20]. Niewiele natomiast jest stron oferuj^cych pomoc opart^ na rzetelnych programach terapeu-tycznych. Toll, Sobell i wsp. [20] dokonali przegl^du 574 stron z zakresu doradztwa online dla osób z problemem alkoholowy. Zaledwie 68 stron (11,8%) zostalo ocenio-nych jako „lecz^ce", a tylko 9 z 68 zawieralo program terapeutyczny, który mial swoje ugruntowanie w badaniach empirycznych.

Analiza wlasna dost^pnych publikacji pozwala wyodr^bnic kilka programów tera-peutycznych online godnych promowania. Jedn^ z takich interwencji jest program dost^pny na stronie www.downyourdrink.org.uk. W badaniu ewaluacyjnym wzi^lo udzial 7 935 uczestników, którzy zostali zaklasyfikowani jako grupa osób pij^cych ryzykownie. Po 3 miesi^cach srednie tygodniowe spozycie alkoholu zmalalo z 46 jed-nostek standardowych do 26 jednostek [3]. Podobne rezultaty uzyskano podczas badañ nad skutecznosci^ programu www.checkyourdrinking.net. Wyniki s^ obiecu-j^ce, zanotowano spadek tygodniowego spozycia alkoholu o 30% [8]. Inne badania odnotowuj^ spadek spozycia alkoholu dochodz^cy od 45 do 50% [19]. Istotny staty-styczne redukj spozycia alkoholu, w porównaniu z grup^ kontroln^, zanotowano równiez podczas ewaluacji protokolu www.moderatedrinking.com [21] oraz www. drinkingcheckup.com, gdzie po 12 miesi^cach u 61 osób spozycie alkoholu obnizylo si§ o 50% [14]. Coraz szersz^ grup^ odbiorców zainteresowanych tego typu form^ pomocy staj^ si§ pracodawcy. Ames i Bennett zaprezentowali badania na 124 pra-cownikach, którzy uczestniczyli w 8 krótkich interwencjach terapeutycznych, na bazie programu dost^pnego na stronie www.checkyourdrinking.net. Po 30 dniach badana próba osób pij^cych ryzykownie zanotowala istotny spadek spozycia alkoholu w porównaniu z grup^ kontroln^ [22]. Motano w 2007 roku ocenil skutecznosc sper-sonalizowanej informacji zwrotnej dost^pnej online. Grupa 145 pracowników ano-nimowo odpowiadala na pytania dotycz^ce ilosci spozywanego alkoholu, poziomu doswiadczanego stresu oraz strategii radzenia sobie z nim. Otrzymali zindywidualizo-wan^ informacje zwrotn^ na temat ich picia oraz wynikaj^cych z tego problemów. Po 3 miesi^cach zauwazono spadek spozycia alkoholu (za: Ames i Bennett) [22]. Rzetelne badania przeprowadzili Riper i wsp., którzy werbowali uczestników poprzez oglo-szenia w prasie oraz Internet. Do badañ kwalifikowani byli m^zczyzni spozywaj^cy tygodniowo powyzej 21 jednostek standardowych lub 6 jednostek jednego dnia. Dla kobiet kryteria wynosily 14 jednostek tygodniowo lub 4 jednostki dziennie. Interwen-cje online oparte zostaly na poznawczo-behawioralnych technikach zwi^kszaj^cych samokontrol^. Zauwazono istotny statystycznie spadek tygodniowego spozycia alko-holu o 15 jednostek, natomiast w grupie kontrolnej wynosil on 2,9 jednostek. Ponad 17% osób korzystaj^cych ze strony www.minderdrinken.nl deklarowalo osi^gni^cie sukcesu w zalozonych celach dotycz^cych picia. Odsetek osób realizuj^cych zamie-rzone cele w grupie kontrolnej wynosil 5,4% [9].

Podsumowuj^c, Internet jest wyzwaniem dla systemu lecznictwa uzaleznieñ. Pomimo zastrzezeñ trudno nie zauwazyc zalet wynikaj^cych z powszechnosci oraz

dost^pnosci tej metody. Poslugiwanie si§ terapi^ motywuj^c^ zwi^ksza wartosc metody online oraz mozliwosc pozniejszej empirycznej weryfikacji jej skutecznosci. Omawiane strony s^ dost^pne glownie w j^zyku angielskim, co uniemozliwia korzy-stanie z pomocy online wielu polskim uzytkownikom.

PISMIENNICTWO/REFERENCES

1. PARPA (2008) Statystyki: populacje osob, u ktorych wystgpujq rozne kategorie problemow alkoho-lowych (dane szacunkowe). PARPA. http://www.parpa.pl/index.php?option=com_content&task= view&id=155&Itemid=144

2. Stofle GS (2004) Addiction treatment online. The promises and problems of alcohol and drug interventions in cyberspace. Behavioral Health Management, 24 (2), 53-55.

3. Wallace P, Murray E, McCambridge J, Khadjesari Z, White IR, Thompson SG, Kalaitzaki E, Godrey C, Linke S (2011) On-line randomized controlled trial of and Internet based psychologically enhanced intervention for people with hazardous alcohol consumption. PloS ONE, 6 (3), DOI: 10.1371/journal.pone.0014740 http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjour-nal.pone.0014740

4. Dawson DA, Grant BF, Stinson FS, Chou PS, Huang B, Ruan WJ (2005) Recovery from DSM-IV alcohol dependence: United States 2001-2002. Addiction, 100 (3), 281-292.

5. Cunningham JA, McCambridge J (2012) Is alcohol dependence best viewed as a chronic relapsing disorder? Addiction, 107 (1), 6-12.

6. Cunningham JA, Lin E, Ross HE, Walsh GW (2000) Factors associated with untreated remission from alcohol abuse or dependence. Addiction Behaviour, 25 (2), 317-321.

7. Jakubczyk A, Wojnar M (2012) Calkowita abstynencja czy redukcja szkod - rozne strategie terapii uzaleznienia od alkoholu w swietle badan i mi^dzynarodowych zalecen. Psychiatria Polska, 46 (3), 373-386.

8. Cunningham JA, Wild C, Cordingley J, Merlo T, Humphreys K (2009) A randomized controlled trial of an Internet-based intervention for alcohol abusers. Addiction, 104, 2013-2032.

9. Riper H, Kramer J, Smit F, Conijn B, Schippers G (2007) Web-based self-help for problem drinkers: a pragmatic randomized trial. Addiction, 103, 218-227.

10. Oh E, Jorm AF, Wright A (2009) Perceived helpfulness of websites for mental health information. A national survey of young Australians. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 44, 293-299.

11. Cunningham JA, Kypri K, McCambridge J (2011) The use of emerging technologies in alcohol treatment. Alcohol Research and Health, 22 (2), 320-326.

12. Blankers M, Koeter M, Schippers GM (2009) Evaluating real-time Internet therapy and online self-help for problematic alcohol consumers: a three-arm RTC protocol. BMC Public Health, 9 (16), 348- 60.

13. Gustafson DH, Boyle MG, Shaw BR, Isham A, McTravish F, Richards S, Schubert C, Levy M (2011) An e-health solution for people with alcohol problems. Alcohol Research and Health, 33 (4), 327-337.

14. Hester RK, Miller JH (2006) Computer-based tools for diagnosis and treatment of alcohol problems. Alcohol Research and Health, 29 (1), 36-40.

15. Ibanga A (2010) Web-based 5-step method for affected family members. Drugs: education, prevention and policy, 17 (S1), 129-153.

16. Lewis MA, Atkins DC, Jensen MM, Walter T, Fossos N, Lee CM, Larimer ME (2010) Efficacy of web-based personalized normative feedback: a two-year randomized controlled trial. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 78 (6), 898-911.

17. Cunningham JA, Khadjesari Z, Bewick BM, Riper H (2010) Internet-based interventions for problem drinkers: from efficacy trials to implementation. Drug and Alcohol Review, 29, 617-622.

18. Jannes-Koski A, Cunningham J, Tolonen K (2009) Web-based intervention helps drinkers reduce

their drinking. Alcohol and Alcoholism, 44 (3), 301-305.

19. Swan AJ, Tyssen EG (2009) Enhancing treatment access: evaluation of an Australian web-based alcohol and drug counseling initiative. Drug and Alcohol Review, 28, 48-53.

20. Toll BA, Sobell L, D'Arienzo J, Sobell MB, Eickleberry-Goldsmith L, Toll HJ (2003) What do Internet-based alcohol treatment websites offer? CyberPsychology and Behaviour, 6 (6), 581-584.

21. Hester RK, Delaney HD, Campbell W (2011) Moderatedrinking.com and moderation management: outcomes of a randomized clinical trial with non-dependent problem drinkers. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 79 (2), 215-224.

22. Ames GM, Bennett JB (2011) Prevention interventions of alcohol problems in workplace. A review and guiding framework. Alcohol Research and Health, 34 (2), 175-187.

Adres do korespondencji/Correspondence to

Justyna Malinowska

NZOZ Medox

Nowy Modlin 43

05-180 Pomiechówek

e-mail: justynamalinowska@gazeta.pl

Otrzymano/Submitted: 05.11.2013 Przyj^to do druku/Accepted: 24.03.2014